Xích pa lăng bị khô dầu, đổi màu, kêu rít: Có nên tiếp tục sử dụng?

Trong quá trình vận hành, xích pa lăng có thể xuất hiện tình trạng khô dầu, đổi màu hoặc phát ra tiếng kêu rít bất thường. Đây không đơn thuần là vấn đề bôi trơn mà còn có thể liên quan đến sự mài mòn, ăn mòn hoặc hư hỏng của bộ truyền động. Vậy khi gặp những dấu hiệu này, có nên tiếp tục sử dụng pa lăng hay cần dừng máy để kiểm tra? Bài viết dưới đây sẽ phân tích từng trường hợp và hướng dẫn cách xử lý phù hợp.

1. Xích pa lăng bị khô dầu có nguy hiểm không?

Xích tải liên tục chịu lực kéo và ma sát khi các mắt xích chuyển động qua bánh xích. Chất bôi trơn phù hợp giúp giảm ma sát tại những vị trí tiếp xúc giữa các mắt xích, hạn chế mài mòn và ăn mòn.

Khi xích bị khô dầu, người vận hành có thể nhận thấy:

Xích khô dầu chưa đồng nghĩa với việc phải thay mới, nhưng cần kiểm tra trước khi tiếp tục vận hành. Nếu xích không có dấu hiệu hư hỏng và vẫn nằm trong giới hạn sử dụng, có thể vệ sinh, bôi trơn theo hướng dẫn của nhà sản xuất.

Không dùng dầu bất kỳ để tra xích. Chất bôi trơn phải phù hợp với loại xích, điều kiện làm việc và yêu cầu của từng model.

2. Xích pa lăng đổi màu: Phân biệt hiện tượng bình thường và dấu hiệu hư hỏng

Không phải mọi trường hợp xích đổi màu đều chứng tỏ thiết bị đang xuống cấp. Cần xác định màu sắc thay đổi do lớp phủ bề mặt, dầu bẩn hay quá trình ăn mòn.

Xích chuyển màu nâu đỏ

Đây có thể là dấu hiệu gỉ sét, thường xuất hiện khi pa lăng kéo tay hoặc pa lăng điện làm việc trong môi trường ẩm, tiếp xúc với nước mưa hay bảo quản không đúng cách.

Nếu gỉ phát triển thành các vết rỗ, làm giảm tiết diện hoặc khiến mắt xích chuyển động khó khăn, phải ngừng sử dụng và đánh giá theo tiêu chí loại bỏ của nhà sản xuất.

Không được mài sâu hoặc dùng hóa chất tẩy gỉ mạnh làm ảnh hưởng đến bề mặt xích tải.

Xích chuyển màu đen

Màu đen có thể xuất phát từ dầu bôi trơn lẫn bụi, cặn bẩn hoặc lớp xử lý bề mặt ban đầu.

Tuy nhiên, nếu xích xuất hiện nhiều bột kim loại, mạt sắt hoặc vết mòn rõ tại vùng tiếp xúc, cần kiểm tra bánh xích và bộ phận dẫn hướng.

Xích xuất hiện màu sắc bất thường sau khi chịu nhiệt

Nếu xích bị tác động bởi nguồn nhiệt lớn, hàn cắt hoặc xuất hiện dấu hiệu biến đổi màu do nhiệt, cần ngừng sử dụng và để người có chuyên môn đánh giá.

Không tự kết luận khả năng chịu tải của xích chỉ bằng quan sát màu sắc.

3. Xích pa lăng phát tiếng kêu rít: Nguyên nhân nằm ở đâu?

Tiếng rít có thể xuất hiện khi xích chuyển động qua bánh xích tải hoặc tiếp xúc với các bộ phận dẫn hướng.

Một số nguyên nhân thường gặp gồm:

Với pa lăng điện, tiếng rít có thể xuất hiện cùng hiện tượng motor hoạt động nặng hoặc xích chuyển động giật cục.

Đối với pa lăng lắc tay, cần phân biệt tiếng phát ra từ xích tải với âm thanh của cơ cấu bánh cóc và hệ thống truyền động.

Lưu ý: Không kết luận xích thiếu dầu chỉ dựa vào tiếng kêu. Nếu nguyên nhân là bánh xích mòn hoặc xích bị xoắn, việc bổ sung dầu không thể khắc phục sự cố.

4. Khi nào cần ngừng sử dụng và thay xích pa lăng?

Người vận hành cần ngừng sử dụng khi phát hiện xích có dấu hiệu không đáp ứng yêu cầu an toàn.

Các trường hợp cần đặc biệt chú ý:

• Mắt xích bị nứt, biến dạng hoặc xoắn bất thường.
• Xích xuất hiện vết rỗ ăn mòn nghiêm trọng.
• Đường kính vật liệu hoặc chiều dài xích vượt giới hạn loại bỏ.
• Xích bị kẹt, nhảy khỏi bánh xích hoặc chuyển động giật cục.
• Có dấu hiệu hư hỏng do nhiệt, va đập hoặc quá tải.

Đối với các dấu hiệu chưa rõ nguyên nhân như đổi màu, khô dầu hoặc kêu rít, cần tạm ngừng vận hành để kiểm tra và chỉ sử dụng trở lại khi xác nhận thiết bị đạt yêu cầu.

Khi thay xích, phải sử dụng đúng chủng loại được nhà sản xuất phê duyệt. Hai loại xích có cùng đường kính chưa chắc có cùng bước xích, vật liệu và khả năng chịu tải.

Không tự ý hàn nối, nắn thẳng hoặc thay riêng một mắt xích bị hỏng.

5. Hướng dẫn bảo dưỡng xích pa lăng đúng cách

Để hạn chế tình trạng khô dầu và mài mòn, cần thực hiện bảo dưỡng theo trình tự sau.

Bước 1: Đưa thiết bị về trạng thái an toàn. Hạ hết tải, ngắt và cô lập nguồn điện đối với pa lăng điện. Không kiểm tra hoặc bôi trơn khi tải còn treo.

Bước 2: Vệ sinh xích tải. Loại bỏ bụi bẩn và dầu cũ bằng phương pháp được nhà sản xuất cho phép. Không sử dụng hóa chất có thể làm ảnh hưởng đến vật liệu hoặc lớp phủ xích.

Bước 3: Kiểm tra tình trạng xích. Quan sát vết nứt, biến dạng, ăn mòn; đo độ mòn và độ giãn theo tài liệu kỹ thuật.

Bước 4: Bôi trơn đúng vị trí. Sử dụng chất bôi trơn phù hợp, chú ý các bề mặt tiếp xúc giữa những mắt xích. Không để dầu mỡ xâm nhập vào cơ cấu phanh.

Bước 5: Kiểm tra sau bảo dưỡng. Xác nhận xích không xoắn, ăn khớp đúng với bánh xích và chuyển động bình thường theo quy trình thử nghiệm của nhà sản xuất.

Với pa lăng sử dụng ngoài công trường hoặc trong môi trường ẩm, cần tăng tần suất kiểm tra phù hợp với điều kiện làm việc.

Kết luận

Xích pa lăng bị khô dầu, đổi màu hoặc kêu rít không nên tiếp tục sử dụng ngay khi chưa xác định nguyên nhân. Nếu chỉ thiếu bôi trơn và xích vẫn đạt yêu cầu kỹ thuật, có thể vệ sinh, tra dầu đúng cách rồi kiểm tra trước khi vận hành lại. Ngược lại, khi phát hiện nứt, biến dạng, ăn mòn nghiêm trọng hoặc mòn vượt giới hạn, phải thay xích đúng chủng loại. Việc kiểm tra đồng thời xích tải, bánh xích và cơ cấu dẫn hướng sẽ giúp xử lý đúng nguyên nhân thay vì chỉ tra dầu để che lấp dấu hiệu hư hỏng.

Bùi Trung Chinh

Ông Bùi Trung Chinh là Kỹ sư cơ khí chế tạo máy được đào tạo tại Trường Đại Học Công Nghiệp Hà Nội (HAUI). Với kinh nghiệm 10 năm vị trí kỹ sư cơ điện tại các doanh nghiệp kinh doanh trong các lĩnh vực sản phẩm công nghệ tại các doanh nghiệp lớn và thiết bị công nghiệp. Ông có năng lực nghiên cứu và tiếp cận, phân tích đánh giá các sản phẩm, thiết bị nâng hạ một cách chi tiết dưới góc nhìn của một người dùng cuối. Cùng với kiến thức cũng như kinh nghiệm dày dặn của mình, ông đã đưa đến cho người đọc những thông tin hữu ích về các dòng sản phẩm pa lăng, tời điện và phụ kiện nâng hạ.